Waarom routines je (soms) tegenwerken

Routines en gewoonten hebben een beetje het imago van een goede oplossing tegen stress. Doe iedere dag hetzelfde. Sta op, drink koffie, werk, lunch, sport, slaap en repeat. Het idee daarachter is dat voorspelbaarheid rust geeft en rust verlaagt stress. De werkelijkheid is anders. Sommige routines kunnen wél helpen, maar ze werken alleen als ze slim zijn afgestemd op hoe jij en je brein functioneren.

Een veelvoorkomende denkfout rondom stress, is dat meer structuur automatisch minder stress betekent. De gedachte dat een goed geplande dag en een schema ervoor zorgt dat je stress buiten de deur kunt houden, klopt niet. Stressreacties in je lijf reageren niet op een planning of intentie. Ze reageren op wat er daadwerkelijk om je heen gebeurt.

Als een routine te strak is en er te weinig ruimte is voor flexibiliteit, kan elke verstoring zorgen voor een gevoel van falen en daardoor voor stress. Een afspraak die nét uitloopt, een file of een onverwacht mailtje kan dan juist een piek in je stressniveau veroorzaken. Een routine kan je daar niet tegen beschermen.

Een andere valkuil is dat veel routines ontstaan op basis van wilskracht of intentie, zonder dat je goed checkt of het past bij je lijf en brein. Een uitgebreid ochtendritueel kan bijvoorbeeld geweldig klinken op papier, maar als je last hebt van slaapproblemen, merk je dat het uitvoeren van die routine energie kost in plaats van dat het je energie oplevert. Routines zijn pas effectief als ze aansluiten bij jouw fysiologische processen, omstandigheden en ritme.

Verder is het voor je brein heel belangrijk dat je variatie aan blijft bieden. Als je te veel gewoonte en voorspelbaarheid in je leven hebt ingebouwd, leidt dat tot automatisme, maar ook tot verveling, demotivatie en een verminderde alertheid. Een routine die volledig vastligt, geeft misschien veiligheid, maar kan al je energie subtiel opslurpen. Het maakt je brein daarnaast ook lui. Door te zorgen voor afwisseling en ruimte voor onverwachte gebeurtenissen zorg je ervoor dat je brein, hoe tegenstrijdig het misschien ook klinkt, actief blijft en stressprikkels beter verwerkt.

Achterhalen waarom je een bepaalde routine of gewoonte vast wilt houden, helpt je vaak ook met het verkrijgen van inzichten rondom je mentale gezondheid. Aan veel routines hangen overtuigingen en gedachtepatronen vast.

Ik geef je een paar voorbeelden:

Je bent iemand die is opgevoed vanuit het motto: hard werken loont, niet lullen, maar poetsen. In eerste instantie is daar niet zoveel mis mee, het zorgt voor een dosis motivatie en wilskracht en je bent waarschijnlijk ook iemand die niet snel bij de pakken neer gaat zitten. Je gaat goed op wat tegenwind en weerstand doet je alleen nog maar harder werken. Deze routine ligt volledig vast en met het verstrijken van de jaren kan je de uit-knop niet meer vinden en is het 0 of 100. Resultaat? Je verliest steeds meer energie en je merkt dit aan een verminderd welzijn. Tijd voor een verandering. Je probeert de regie te krijgen over je eigen mengpaneel, maar merkt dat je zo gewend bent aan standje 0 of standje 100, dat je de gulden middenweg niet meer vindt. Dit omdat je dan tegen de overtuiging aanloopt die je er ook gratis en voor niks bij kreeg: nietsdoen is voor losers. Je systeem is verstoord. Net nu je rust nodig hebt en op zoek bent naar ontspanning, gooit je eigen lijf roet in het eten. Je kunt niet anders dan terugvallen in je oude patroon. Daar ga je met je goede gedrag.

Nog een voorbeeld:

Je bent iemand die altijd zijn zaakjes keurig voor elkaar heeft, deadlines haalt, afspraken nakomt en gestructureerd werkt. Een prachtige routine die zorgt dat je tijd overhoudt, die jou voorspelbaar maakt en waarschijnlijk een fijne collega. Deze routine kan ook tegen je gaan werken, op het moment dat het leven iets voor jou in petto heeft wat allesbehalve voorspelbaar en duidelijk is. Toch moet je er mee dealen en het schopt je veilige leventje in de war. Want de routine van planmatigheid en structuur biedt geen oplossing voor dit soort levenszaken en je voelt dat je krampachtig op zoek gaat naar houvast, omdat je inmiddels niet anders meer kan. Je hebt jezelf afgeleerd om te varen op je intuïtie en gevoel en bent doorgeslagen naar controle. Bang om het verkeerd te doen, om iets te missen. Daar ga je met je goede gedrag.

Tijd voor verandering, tijd voor het doorbreken van een vastgeroest patroon. Dit kan je doen door 180 graden te draaien en precies het tegenovergestelde te doen van wat je doorgaans doet. In plaats van altijd maar actief zijn, rust opzoeken, op de bank ploffen met een goed boek of serie. In plaats van werken met planningen en schema’s de boel gewoon overlaten aan het toeval en zien wat de dag je brengt. Doorbreek een routine bijvoorbeeld ook door je sleutels op een andere plek te leggen, of je boodschappen te doen zonder lijstje. Lukt dat? Daar sta je dan met je goede gedrag. Niks meer aan doen en kijken of deze nieuwe stap bevalt en vervolgens kunt integreren in je dagelijks leven. Zo wordt het vanzelf een nieuw patroon. Lukt het niet? Dan is er fysiologisch gezien nog werk aan de winkel en moet je ervoor zorgen dat jij en je brein beter op elkaar worden afgestemd. Ook dat is mogelijk. Waar een wil is, is een weg!