Hoe ziet de Stress Fysiologische Aanpak er in de praktijk uit?

Een noot vooraf: Deze blog is een verdieping op de blog ‘Wat is de Stress Fysiologische Aanpak (SFA®)?’. Het is daarom handig om die blog eerst te lezen.

De Stress Fysiologische Aanpak (SFA®) gaat ervan uit dat stress een fysiologische basis heeft. Dat betekent dat je lichaam reageert op een bepaalde prikkel, waardoor je stressniveau toeneemt. Zo’n reactie kan zich op verschillende manieren uiten. Je kunt bijvoorbeeld merken dat je veel energie verliest, een zwaar gevoel ervaart of je onzeker voelt.

Volgens de SFA® wordt deze reactie in je lichaam opnieuw geactiveerd wanneer je een prikkel waarneemt die gekoppeld is aan de oorspronkelijke stressreactie. De prikkel en de bijbehorende fysiologische reactie zijn namelijk samen opgeslagen in een netwerk in je brein. Wanneer je later een vergelijkbare prikkel waarneemt, kan deze opgeslagen stressreactie opnieuw actief worden.

Binnen de SFA® staat het ontladen van deze fysiologische stressreactie centraal. Hierdoor krijgt het lichaam de ruimte om weer meer in balans te komen. Het ontladen van stressfysiologie vindt altijd plaats binnen Rheset Trajecten waarin de SFA® wordt toegepast.

Hoe reageert je lichaam en brein op een stressvolle situatie?

Je lijf en brein zijn aan elkaar verbonden door middel van het zenuwstelsel. Het zenuwstelsel bestaat uit je brein, ruggenmerg en zenuwen en zorgt ervoor dat je kunt waarnemen, verwerken en reageren op alles wat je op een dag tegenkomt.

Een deel van die waarnemingen en reacties is bewust. Je kunt bijvoorbeeld beslissen om een wandeling te maken, je lijf daarvoor in beweging zetten en daadwerkelijk je benen bewegen om te lopen.

Een ander deel van de waarnemingen en reacties verloopt zonder dat je daar bewust invloed op hebt. Als je brein een waarneming als spannend of bedreigend beoordeelt, geeft het een alarmsignaal af. Hierdoor wordt het automatische deel van je zenuwstelsel actief. Je lichaam wordt klaargemaakt om snel te reageren en je kunt bijvoorbeeld in een vecht-, vlucht- of bevriesreactie terechtkomen.

Een ‘alarmerende waarneming’ kan van alles zijn en je bent je hier meestal niet bewust van. Zo kan een bepaalde kleur, geur, geluid of vorm voor jouw zenuwstelsel al aanleiding genoeg zijn om je lichaam klaar te maken voor actie.

Als je zenuwstelsel dit regelmatig doet, krijgt je lichaam te weinig tijd om te herstellen en kunnen er stressklachten ontstaan.

Je hebt er dus niet bewust voor gekozen om stressklachten te ervaren. Je lichaam reageert automatisch. Tegelijkertijd kun je wel leren herkennen hoe jouw lichaam reageert en wat je kunt doen met de stressfysiologie die daarbij ontstaat.

Veelgestelde vragen over de Stress Fysiologische Aanpak

Hieronder worden veelgestelde vragen over de SFA® beantwoord. Zo krijg je een beter beeld van de aanpak en de toepassing ervan in de praktijk.

Lijkt SFA® op EMDR?

SFA® en EMDR hebben een aantal overeenkomsten, maar verschillen ook duidelijk van elkaar. Bij zowel EMDR als SFA® wordt gewerkt met de herbeleving van een ervaring. De manier waarop dat gebeurt en het uitgangspunt van de behandeling zijn echter verschillend.

Bij EMDR wordt gewerkt met een ervaring die in het verleden traumatisch is geweest. Tijdens een EMDR-sessie wordt deze ervaring opnieuw opgeroepen, terwijl je tegelijkertijd wordt afgeleid door bijvoorbeeld bewegende vingers of piepjes. Hierdoor wordt het werkgeheugen belast, waardoor de emotionele lading van de herinnering kan afnemen. Bij EMDR wordt dus uitgegaan van een bewuste herinnering aan een gebeurtenis die mogelijk samenhangt met de klachten.

Bij SFA® wordt juist uitgegaan van wat er in het heden gebeurt. Het is niet nodig om een specifieke herinnering of gebeurtenis uit het verleden mee te nemen naar een sessie. Stel dat je last hebt van piekeren. Dan houd je bij op welke momenten het piekeren wordt geactiveerd. Deze momenten worden binnen de SFA® activeringen genoemd.

Vervolgens wordt gewerkt met een recente of intensieve activering, onder begeleiding van een stressfysioloog. Tijdens een SFA®-sessie is het juist niet de bedoeling om afgeleid te raken. De aandacht blijft bij wat er op dat moment in het lichaam wordt ervaren. Door de fysiologische stressreactie de ruimte te geven om zich opnieuw te ontvouwen en te ontladen, neemt de lading en dus de klacht af.

Het belangrijkste verschil is daarmee dat EMDR werkt vanuit een bewuste herinnering aan een gebeurtenis uit het verleden, terwijl SFA® vertrekt vanuit een actuele activering en de fysiologische reactie die daarbij in het lichaam aanwezig is.

Raak je bij SFA® mensen aan?

Nee, bij SFA® is fysiek contact met de stressfysioloog niet nodig. Bij interventies die gericht zijn op lichamelijke beleving kan soms het beeld ontstaan dat aanraking nodig is om iets in het lichaam te kunnen ervaren. Dat is bij SFA® niet het geval.

De stressfysioloog zit tegenover je en observeert de lichamelijke reacties die tijdens de sessie ontstaan. Je wordt begeleid om met je aandacht bij deze ervaring te blijven en te voelen wat er in je lichaam gebeurt. Dat is belangrijk, omdat het brein de neiging kan hebben om een onaangename of pijnlijke ervaring te vermijden of ervan weg te bewegen.

Door de lichamelijke ervaring juist toe te laten en erbij te blijven, krijgt het lichaam de ruimte om de stressfysiologie te verwerken en te ontladen. Daar is geen fysieke aanraking van de stressfysioloog voor nodig.

Hoe snel merk je resultaat van SFA®?

Afhankelijk van de mate waarin je stress ervaart, bestaat een traject uit 4, 6, 8 of 12 SFA®-sessies. Hoe snel je resultaat merkt, verschilt per persoon. Veel mensen ervaren tijdens de eerste of tweede sessie al een duidelijke ontlading en merken daar ook effect van in hun dagelijks leven. Bijvoorbeeld doordat er meer rust wordt ervaren (de onrust is weg) of meer ontspanning.

Om de verandering verder te verdiepen en duurzaam te verankeren, is het belangrijk om het volledige traject te doorlopen.

Zijn er andere behandelaars in Nederland die de Stress Fysiologische Aanpak toepassen?

Voor een traject met SFA®-sessies kun je alleen bij Rheset terecht. Esther van Wageningen is de ontwikkelaar van de SFA® en de enige stressfysioloog in Nederland.